Όταν το σπίτι γίνεται πρωταγωνιστής της ιστορίας: Τέσσερα μυθιστορήματα γεμάτα μυστικά και αναμνήσεις

Υπάρχουν σπίτια στη λογοτεχνία που δύσκολα ξεχνάς. Θυμάσαι τους διαδρόμους τους, τα κλειστά δωμάτια, τις σκάλες που οδηγούν σε άγνωστους χώρους, ακόμη και την ατμόσφαιρα που επικρατεί στο εσωτερικό τους.

Κάποιες φορές μάλιστα τα θυμάσαι πιο έντονα από τους ίδιους τους ήρωες. Γιατί ορισμένοι συγγραφείς καταφέρνουν να δώσουν στα κτίρια χαρακτήρα, προσωπικότητα και μια παράξενη ικανότητα να διατηρούν ζωντανό το παρελθόν.

Τέσσερα μυθιστορήματα, διαφορετικά μεταξύ τους, μας προσκαλούν να περάσουμε το κατώφλι σπιτιών που κρύβουν πολύ περισσότερα από όσα φανερώνουν.

1. Ρεβέκκα – Δάφνη ντι Μοριέ | Εκδόσεις Οξύ, Μετάφραση: Μαρία Έξαρχου

Η Ρεβέκκα, ένα από τα σημαντικότερα γοτθικά μυθιστορήματα του 20ού αιώνα, επιστρέφει στα ελληνικά βιβλιοπωλεία με μια ολοκαίνουργια έκδοση από τις εκδόσεις Οξύ.

Η νεαρή, ανώνυμη αφηγήτρια παντρεύεται τον πλούσιο Μαξίμ ντε Γουίντερ και εγκαθίσταται στο επιβλητικό Μάντερλεϊ, την οικογενειακή του έπαυλη. Εκεί όμως τίποτα δεν μοιάζει να της ανήκει πραγματικά. Η παρουσία της πρώτης συζύγου του, της νεκρής Ρεβέκκας, παραμένει παντού αισθητή. Στα δωμάτια, στα αντικείμενα, στις συνήθειες των υπηρετών και κυρίως στη συμπεριφορά της μυστηριώδους κυρίας Ντάνβερς.

Το Μάντερλεϊ είναι ένας τόπος όπου το παρελθόν αρνείται να παραχωρήσει τη θέση του στο παρόν. Η ντι Μοριέ δημιουργεί μια ατμόσφαιρα διαρκούς ανησυχίας, μετατρέποντας το αρχοντικό σε έναν από τους πιο αξέχαστους χώρους της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

2. Στο σπίτι της – Yael van der Wouden | Εκδόσεις Μεταίχμιο

Ολλανδία, 1961. Η Ιζαμπέλ ζει μόνη στο οικογενειακό της σπίτι, ακολουθώντας μια αυστηρά οργανωμένη καθημερινότητα. Κάθε αντικείμενο βρίσκεται στη θέση του και κάθε δωμάτιο αποτελεί μέρος ενός κόσμου που θεωρεί αποκλειστικά δικό της.

Όταν ο αδελφός της ζητά να φιλοξενήσει προσωρινά την Εύα, τη σύντροφό του, η εύθραυστη ισορροπία διαταράσσεται. Η παρουσία της άγνωστης γυναίκας προκαλεί στην Ιζαμπέλ έντονη δυσφορία, ενώ σταδιακά αναδύονται μυστικά που συνδέονται με την ιστορία του σπιτιού.

Η Yael van der Wouden χρησιμοποιεί τον οικιακό χώρο για να εξερευνήσει τη μνήμη, την επιθυμία, την ιδιοκτησία και τις συνέπειες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Πίσω από την καθημερινότητα των δύο γυναικών κρύβονται ερωτήματα για όσα χάθηκαν, για όσα αποκτήθηκαν και για το δικαίωμα κάποιου να αποκαλεί έναν τόπο σπίτι του.

3. Πιρανέζι – Susanna Clarke | Εκδόσεις Αίολος, Μετάφραση: Αντώνης Καλοκύρης

Στο μυθιστόρημα της Susanna Clarke, το Σπίτι ξεπερνά κάθε γνώριμη αρχιτεκτονική πραγματικότητα. Είναι ένας αχανής λαβύρινθος από αμέτρητες αίθουσες, μαρμάρινα αγάλματα, σκάλες και διαδρόμους. Στα κατώτερα επίπεδά του απλώνεται ένας ωκεανός, ενώ στα ανώτερα κινούνται σύννεφα.

Ο Πιρανέζι κατοικεί σε αυτόν τον παράξενο κόσμο, καταγράφει τις παρατηρήσεις του και αντιμετωπίζει το Σπίτι με βαθύ σεβασμό και αγάπη. Η καθημερινότητά του μοιάζει απόλυτα φυσιολογική, παρά το γεγονός ότι ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται πως κάτι ανεξήγητο συμβαίνει.

Καθώς η ιστορία προχωρά, η πραγματικότητα αρχίζει να αποκτά διαφορετικές διαστάσεις. Η Clarke δημιουργεί ένα μυθιστόρημα για τη μνήμη, την ταυτότητα, τη μοναξιά και τη γνώση, όπου το ίδιο το Σπίτι αποτελεί ολόκληρο τον κόσμο του πρωταγωνιστή. Έναν κόσμο που ο αναγνώστης καλείται να ανακαλύψει μαζί του.

4. Οι δαίμονες του Χιλ Χάους – Shirley Jackson | Εκδόσεις Θύραθεν

Το Χιλ Χάους είναι ένα απομονωμένο αρχοντικό με παράξενη αρχιτεκτονική και ανησυχητική φήμη. Όταν μια μικρή ομάδα ανθρώπων συγκεντρώνεται εκεί για να διερευνήσει ανεξήγητα φαινόμενα, το σπίτι αρχίζει να αποκαλύπτει τη σκοτεινή του φύση.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η Έλενορ, μια γυναίκα που αναζητά την προσωπική της ελευθερία και την αίσθηση ότι κάπου ανήκει. Η σχέση της με το Χιλ Χάους γίνεται σταδιακά όλο και πιο περίπλοκη, καθώς τα όρια ανάμεσα στην ψυχολογική ένταση και το υπερφυσικό παραμένουν ασαφή.

Η Shirley Jackson δεν στηρίζεται σε εύκολους τρόμους. Δημιουργεί μια διαρκή αίσθηση απειλής μέσα από την ατμόσφαιρα, τους ήχους και την αλλόκοτη γεωμετρία του κτιρίου. Το σπίτι μοιάζει να παρατηρεί τους επισκέπτες του, να γνωρίζει τις αδυναμίες τους και να εκμεταλλεύεται τους βαθύτερους φόβους τους

Τα σπίτια που μένουν στη μνήμη μας

Από το επιβλητικό Μάντερλεϊ μέχρι τον ατελείωτο λαβύρινθο του Πιρανέζι, τα σπίτια αυτών των τεσσάρων μυθιστορημάτων έχουν διαφορετική μορφή και διαφορετική ιστορία. Όλα όμως επηρεάζουν καθοριστικά τη ζωή των ανθρώπων που κατοικούν μέσα τους. Άλλοτε προστατεύουν, άλλοτε εγκλωβίζουν και άλλοτε φυλάσσουν μυστικά που κανείς δεν θέλει να αποκαλυφθούν.

Στη λογοτεχνία, ένα σπίτι μπορεί να γίνει καταφύγιο, φυλακή, τόπος αναμνήσεων ή πεδίο αναμέτρησης με το παρελθόν. Στα τέσσερα αυτά μυθιστορήματα, οι τοίχοι έχουν τη δική τους ιστορία και τα δωμάτια κρύβουν όσα οι άνθρωποι δυσκολεύονται να ομολογήσουν. Και όταν κλείσουμε τα βιβλία, το Μάντερλεϊ, το Χιλ Χάους και τα υπόλοιπα σπίτια εξακολουθούν να υπάρχουν στη φαντασία μας, με τις πόρτες τους μισάνοιχτες.

Δείτε επίσης