Κανονίσαμε τη συνάντηση με την μεγαλύτερη εκ των 2 αδελφών, τη Λυδία, χρόνια μετά το πέρασμα του ξανθού ταξιδιώτη Χρυσόστομου από τον τόπο της. Δεν μιλάει για εκείνον με πικρία, αλλά με μια βαθιά, σχεδόν μυστικιστική ευγνωμοσύνη. Στη συζήτησή μας, αναλύει τον άνθρωπο που λάτρεψε, τα μεγάλα υπαρξιακά διλήμματα που ενσαρκώνει το βιβλίο του Έσσε, και τη μοναδική φιλία που σφράγισε τη ζωή του.
Savoire – Λυδία, πώς ήταν πραγματικά ο Χρυσόστομος; Τι ήταν αυτό που τον ξεχώριζε από τους άλλους άνδρες;
Λυδία: Ο Χρυσόστομος δεν διεκδικούσε τις γυναίκες όπως οι άλλοι· δεν είχε την κτητικότητα ή τον εγωισμό που συναντάς συχνά. Όταν σε κοιτούσε, ένιωθες πως έβλεπε μέσα σου κάτι που ούτε εσύ η ίδια δεν γνώριζες. Είχε μια σπάνια ευαισθησία. Στην αγκαλιά του η ηδονή δεν ήταν απλώς μια σωματική πράξη, αλλά μια αποκάλυψη. Μας έμαθε πως η σάρκα έχει τη δική της πνευματικότητα. Δεν έψαχνε την πρόσκαιρη απόλαυση· αναζητούσε την ομορφιά, το απόλυτο, την ίδια τη μητέρα-φύση. Φεύγοντας, άφησε πίσω του μια γλυκόπικρη σκιά, αλλά κανένας από εμάς δεν μπορούσε να τον μισήσει, γιατί καταλαβαίναμε πως ανήκε σε έναν άλλον, ανώτερο σκοπό.
Savoire – Το βιβλίο του Έσσε εστιάζει πολύ στα διλήμματα της ανθρώπινης φύσης. Πώς τα βλέπεις εσύ μέσα από τη δική σου εμπειρία μαζί του;
Λυδία: Το κεντρικό δίλημμα είναι το αιώνιο παιχνίδι ανάμεσα στο πνεύμα και την αίσθηση, την ασφάλεια και την ελευθερία. Ο Χρυσόστομος ενσάρκωνε το Διονυσιακό στοιχείο: το πάθος, τη διαίσθηση, την άμεση τριβή με τη ζωή, τη φθορά και τον θάνατο. Από την άλλη, ο Νάρκισσος, ο μοναχός φίλος του, εκπροσωπούσε το Απολλώνιο πνεύμα: τη λογική, τον ασκητισμό, τη σταθερότητα.
Το ερώτημα που θέτει ο Έσσε —και που ο Χρυσόστομος το βίωνε κάθε δευτερόλεπτο— είναι: Πώς φτάνει κανείς στην ολοκλήρωση; Μέσα από την αποχή και την προστατευμένη καθαρότητα του πνεύματος, ή βουτώντας στη δίνη του κόσμου, ματώνοντας, αμαρτάνοντας, αλλά ζώντας πραγματικά; Ο Χρυσόστομος διάλεξε τον δεύτερο δρόμο. Έζησε την αμαρτία και τον πόνο, αλλά μόνο έτσι κατάφερε να γίνει ο μεγάλος καλλιτέχνης που αποτύπωσε την ψυχή στο ξύλο.
Savoire – Αναφέρθηκες στον Νάρκισσο. Ποιος ήταν ο ρόλος αυτής της φιλίας στη ζωή του;
Λυδία: Αυτή η φιλία είναι ίσως το πιο συγκλονιστικό κομμάτι της ιστορίας. Δεν βασιζόταν στην ομοιότητα, αλλά στον παραγωγικό αντίλογο. Ο Νάρκισσος ήταν ο πρώτος που είδε την αληθινή φύση του Χρυσόστομου στο μοναστήρι. Δεν προσπάθησε να τον πιέσει να γίνει σαν κι αυτόν. Αντίθετα, με τον κοφτερό του λόγο, τον αφύπνισε. Του είπε: «Η δική σου φύση δεν είναι η αφαίρεση, είναι η εικόνα. Η δική σου μητέρα δεν είναι η λογική, είναι η αίσθηση».
Αυτή είναι η αληθινή φιλία: ένας καθρέφτης που δεν σου χαρίζεται, αλλά σε βοηθάει να εξελιχθείς. Ο Νάρκισσος ήταν ο νους και ο Χρυσόστομος η καρδιά. Ο ένας χρειαζόταν τον άλλον για να οριστεί. Ο Νάρκισσος ήταν η πνευματική πυξίδα στην οποία επέστρεφε πάντα ο Χρυσόστομος, κι ο Χρυσόστομος ήταν το παράθυρο του Νάρκισσου στον ζωντανό, πάσχοντα κόσμο.
Savoire – Αν βάζαμε την εμπειρία του Χρυσόστομου δίπλα στη σημερινή εποχή, τι παρατηρείς;
Λυδία: Βλέπω μια τεράστια αντίθεση που με γεμίζει θλίψη. Η σημερινή εποχή έχει αποστειρώσει και τις δύο πλευρές. Οι άνθρωποι σήμερα δεν είναι ούτε αληθινοί στοχαστές σαν τον Νάρκισσο, ούτε τολμηροί ταξιδιώτες σαν τον Χρυσόστομο.
Στην εποχή σας, ο έρωτας έχει γίνει μια ψηφιακή συναλλαγή. Οι άνθρωποι «συναντιούνται» πίσω από οθόνες, καταναλώνουν σχέσεις γρήγορα και ανώδυνα, χωρίς το ρίσκο της έκθεσης, χωρίς τη μυρωδιά του δέρματος, χωρίς τον φόβο της απώλειας. Ο Χρυσόστομος ρίσκαρε τα πάντα σε κάθε του άγγιγμα. Σήμερα φοβάστε την τριβή, φοβάστε τον πόνο, γι’ αυτό φοβάστε και τη βαθιά ηδονή.
Το ίδιο συμβαίνει και με τη φιλία. Ο παραγωγικός αντίλογος έχει χαθεί. Οι άνθρωποι περιβάλλουν τους εαυτούς τους μόνο με όσους συμφωνούν μαζί τους, κλεισμένοι σε ψηφιακούς θαλάμους αντήχησης. Φοβούνται τη διαφωνία, γιατί τη θεωρούν απειλή και όχι ευκαιρία εξέλιξης.
Savoire – Τι είναι αυτό που μένει τελικά από έναν άνθρωπο σαν τον Χρυσόστομο;
Λυδία: Μένει η υπενθύμιση ότι η ζωή δεν είναι ένα πρόβλημα που πρέπει να λυθεί με ασφάλεια, αλλά ένα μυστήριο που πρέπει να βιωθεί με τόλμη. Ο Χρυσόστομος πέρασε από τη ζωή μας σαν θύελλα, αλλά μας άφησε πιο ζωντανούς. Στη σημερινή εποχή της άνεσης και της απομόνωσης, το μάθημά του είναι πιο επίκαιρο από ποτέ: για να βρεις την ψυχή σου, πρέπει πρώτα να τολμήσεις να την εκθέσεις στον κόσμο.
