Ψίθυροι από Χαρτί και Χρόνο

Η χαρακτηριστική μυρωδιά. Το μεθυστικό άρωμα που αναδύεται όταν ανοίγεις τις κιτρινισμένες σελίδες: ένα κράμα από βανίλια, ξηρό χώμα, παλιό ξύλο και μια ανεπαίσθητη νότα αμυγδάλου. Η επιστήμη λέει πως πρόκειται απλώς για τη λιγνίνη του χαρτιού που διασπάται με το πέρασμα των δεκαετιών. Όμως, για όποιον αγαπά τα παλιά βιβλία, αυτή η μυρωδιά είναι το άρωμα της ίδιας της μνήμης.

Καθώς εισπνέω αυτό το άρωμα, βιώνω μια απόλυτη ταύτιση με τους δημιουργούς. Οι άνθρωποι που έγραψαν αυτές τις αράδες πριν από 100+ χρόνια είναι πια σκόνη, όμως η φωνή τους παραμένει κρυστάλλινη, παγιδευμένη στο μελάνι. Τα συναισθήματά τους, οι φόβοι, οι φιλοδοξίες και οι παρατηρήσεις τους ταξίδεψαν μέσα από τον ωκεανό του χρόνου, επιβίωσαν από πολέμους και καταστροφές, για να φτάσουν ακέραια σε εμένα, τον σημερινό αναγνώστη. Είναι σαν να μου ψιθυρίζουν στο αυτί: “Ήμουν κι εγώ εδώ. Είδα τον κόσμο. Άκουσέ με.”

Το Κατώφλι του The Strand Magazine

Στο πλαίσιο της χρονοταξιδιωτικής μου αναζήτησης, πρόσφατα πρόσθεσα στη συλλογή μου 2 τόμους αυτού του θησαυρού της βρετανικής εκδοτικής ιστορίας: 2 αυθεντικούς, βιβλιοδετημένους τόμους του θρυλικού περιοδικού The Strand Magazine των αρχών του 20ού αιώνα.

Το Strand δεν ήταν απλώς ένα περιοδικό· ήταν ο πολιτισμικός καθρέφτης της Εδουαρδιανής Αγγλίας. Πιάνοντας στα χέρια μου τα τεύχη εκείνης της εποχής, νιώθω το βάρος της Ιστορίας. Το βαρύ, ιλουστρασιόν χαρτί, οι λεπτομερείς ασπρόμαυρες λιθογραφίες και η χαρακτηριστική γραμματοσειρά με μεταφέρουν κατευθείαν στο ομιχλώδες Λονδίνο των αρχών του 1900.

1908: Η Αφρική μέσα από τα Μάτια του Churchill

Στο τεύχος αυτό του 1908, περιλαμβάνεται μια σειρά άρθρων που προκαλεί δέος. Ο τίτλος δεσπόζει: “My African Journey”(Το Αφρικανικό μου Ταξίδι). Ο συγγραφέας; Ένας νεαρός, φιλόδοξος και οξυδερκής πολιτικός ονόματι Winston Churchill.

Τότε, ο Churchill ήταν Υφυπουργός Αποικιών και είχε μόλις ολοκληρώσει μια περιοδεία στην Ανατολική Αφρική. Δεν διαβάζω απλώς ένα ιστορικό κείμενο· διαβάζω το ταξιδιωτικό ημερολόγιο ενός ανθρώπου που, δεκαετίες αργότερα, θα κρατούσε στα χέρια του τις τύχες του ελεύθερου κόσμου. Το ρίγος εδώ είναι διπλό. Από τη μία, είναι η αριστοτεχνική, γεμάτη παλμό πένα του Churchill. Μέσα από τις σελίδες του Strand, περιγράφει με συγκλονιστική ζωντάνια την εξωτική άγρια φύση της Ουγκάντα, τους κινδύνους της ζούγκλας, τις συναντήσεις του με ρινόκερους και τη διαδρομή με τον σιδηρόδρομο.

«Η Ουγκάντα είναι ένα παραμύθι. Το τοπίο είναι διαφορετικό, το κλίμα είναι διαφορετικό, και κυρίως, οι άνθρωποι είναι διαφορετικοί από οτιδήποτε άλλο υπάρχει σε ολόκληρη την Αφρική…» γράφει με τον χαρακτηριστικό του λυρισμό.

Από την άλλη, είναι η επαφή με το ίδιο το μέσο. Αγγίζοντας τη σελίδα όπου είναι τυπωμένη η υπογραφή του, νιώθει κανείς πως στέκεται δίπλα του κάτω από τον καυτό αφρικανικό ήλιο του 1907. Οι φωτογραφίες που συνοδεύουν το κείμενο, τραβηγμένες συχνά από τον ίδιο, αιχμαλωτίζουν μια Αφρική άγρια, απάτητη, πολύ πριν ο σύγχρονος κόσμος αλλοιώσει τη μορφή της. Η μυρωδιά της παλιάς σελίδας σβήνει, και στη θέση της σχεδόν αναδύεται η μυρωδιά από το μπαρούτι από το τουφέκι του σαφάρι και ο καπνός από το τρένο της γραμμής της Μομπάσα. Είναι η ιστορία σε πρώτο πρόσωπο, αφιλτράριστη και παλλόμενη

.

1903: Η Ανάσταση ενός Μύθου

Το άλλο τεύχος είναι του 1903. Εδώ, το Strand Magazineφιλοξενεί ένα λογοτεχνικό γεγονός που προκάλεσε σεισμό στην εποχή του.

Είναι γνωστό πως ο Arthur Conan Doyle, κουρασμένος από το ίδιο του το δημιούργημα, είχε «σκοτώσει» τον Σέρλοκ Χολμς δέκα χρόνια νωρίτερα, στους καταρράκτες του Ράιχενμπαχ. Το αναγνωστικό κοινό είχε θρηνήσει, με τους Λονδρέζους να φορούν μαύρα περιβραχιόνια σε ένδειξη πένθους. Όμως, η λαϊκή απαίτηση (και μια εξαιρετικά προσοδοφόρα αμοιβή) ανάγκασαν τον συγγραφέα να υποκύψει.

Κρατώ στα χέρια μου το τεύχος εκείνου του φθινοπώρου. Η στιγμή που ανοίγω τη σελίδα και διαβάζω τον τίτλο “The Return of Sherlock Holmes: The Adventure of the Empty House” (Η Επιστροφή του Σέρλοκ Χολμς: Η Περιπέτεια του Άδειου Σπιτιού) είναι συγκλονιστική. Οι εμβληματικές εικονογραφήσεις του Sidney Paget ξεπηδούν από το χαρτί. Βλέπω τον Χολμς, μεταμφιεσμένο σε ηλικιωμένο βιβλιοπώλη, να αποκαλύπτει την ταυτότητά του στον εμβρόντητο Δόκτορα Γουάτσον, ο οποίος λιποθυμά από το σοκ.