Τα τελευταία χρόνια, αρκετές συγγραφείς επιστρέφουν στους αρχαίους μύθους και τοποθετούν αυτές τις γυναίκες στο κέντρο της αφήγησης. Η Κίρκη, η Κλυταιμνήστρα, η Ηλέκτρα και η Αριάδνη αποκτούν τη δική τους φωνή και μας καλούν να ξαναδούμε ιστορίες που πιστεύαμε ότι γνωρίζαμε. Τέσσερα μυθιστορήματα που διάβασα και αγάπησα δείχνουν πόσο διαφορετικός μπορεί να γίνει ένας μύθος όταν αλλάζει εκείνος που τον αφηγείται.
«Κίρκη» – Madeline Miller | Εκδόσεις Διόπτρα
Η Κίρκη της Madeline Miller ήταν το πρώτο βιβλίο αυτού του είδους που διάβασα. Μέχρι τότε δεν είχα ασχοληθεί ιδιαίτερα με τη συγκεκριμένη μορφή της μυθολογίας. Τη γνώριζα κυρίως ως τη μάγισσα που μεταμόρφωσε τους συντρόφους του Οδυσσέα σε χοίρους. Η δική της ιστορία, όμως, είναι πολύ μεγαλύτερη από αυτό το επεισόδιο.
Μέσα από την αφήγηση της Miller, η Κίρκη παρουσιάζεται ως κόρη του θεού Ήλιου, μια μορφή που από μικρή αισθάνεται διαφορετική και ανεπιθύμητη στον κόσμο των θεών. Η ανακάλυψη των δυνάμεών της την οδηγεί στην εξορία, αλλά το νησί της γίνεται σταδιακά ο τόπος όπου μαθαίνει να στηρίζεται στον εαυτό της.
Η συγγραφέας δεν εξαφανίζει τη σκοτεινή πλευρά της ηρωίδας. Της δίνει, όμως, χώρο να εξηγήσει τον φόβο, την οργή, τις επιθυμίες και τις επιλογές της. Η μάγισσα της Οδύσσειας μετατρέπεται σε μια γυναίκα που αναζητά την ταυτότητα και την ανεξαρτησία της σε έναν κόσμο όπου θεοί και άνδρες προσπαθούν διαρκώς να αποφασίσουν για εκείνη.
«Κλυταιμνήστρα» – Costanza Casati | Εκδόσεις Μίνωας
Η Κλυταιμνήστρα της Costanza Casati ήταν ένα από τα καλύτερα βιβλία που έχω διαβάσει. Η γραφή της διαφέρει αισθητά από τα υπόλοιπα μυθιστορήματα της επιλογής, καθώς πλησιάζει περισσότερο το ιστορικό μυθιστόρημα. Ο κόσμος της αρχαίας Σπάρτης και των Μυκηνών αποκτά υλική υπόσταση, με πολιτικές συγκρούσεις, οικογενειακές συμμαχίες, πολέμους και σκληρούς κανόνες επιβίωσης.
Η Κλυταιμνήστρα έχει μείνει στη συλλογική μνήμη ως η σύζυγος που δολοφόνησε τον Αγαμέμνονα όταν εκείνος επέστρεψε από την Τροία. Η Casati αφηγείται ολόκληρη τη ζωή της, πριν γίνει η γυναίκα που γνωρίζουμε από την τραγωδία. Τη βλέπουμε ως πριγκίπισσα της Σπάρτης, αδελφή της Ελένης, σύζυγο και μητέρα, αλλά και ως γυναίκα που βιώνει απώλειες και προδοσίες.
Η δολοφονία της Ιφιγένειας δεν παρουσιάζεται ως μια ακόμη θυσία στον δρόμο των ανδρών προς τον πόλεμο. Βλέπουμε το γεγονός μέσα από τα μάτια της μητέρας της και καταλαβαίνουμε πώς γεννιέται η ανάγκη για εκδίκηση. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε πράξη της δικαιολογείται. Η ιστορία της, όμως, αποκτά βάθος και η «φόνισσα» της μυθολογίας εμφανίζεται ως μια σύνθετη προσωπικότητα, διαμορφωμένη από όσα της αφαίρεσαν.
«Ηλέκτρα» – Jennifer Saint | Εκδόσεις Κάκτος
Η Jennifer Saint επιστρέφει στον καταραμένο οίκο των Ατρειδών και αφηγείται την ιστορία μέσα από τρεις γυναικείες φωνές: την Κλυταιμνήστρα, την Κασσάνδρα και την Ηλέκτρα. Το βασικό μυθολογικό υλικό είναι γνώριμο από την Κλυταιμνήστρα, όμως εδώ αποκτούμε τρεις διαφορετικές οπτικές γύρω από τον Τρωικό Πόλεμο και τις συνέπειές του.
Η Κλυταιμνήστρα θρηνεί την Ιφιγένεια και περιμένει την επιστροφή του Αγαμέμνονα. Η Κασσάνδρα γνωρίζει όσα πρόκειται να συμβούν, αλλά είναι καταραμένη να μη γίνεται πιστευτή. Η Ηλέκτρα παραμένει αφοσιωμένη στον πατέρα της και αδυνατεί να δεχτεί τις επιλογές της μητέρας της.
Η πολυφωνική αφήγηση δείχνει ότι τα ίδια γεγονότα μπορούν να αποκτήσουν εντελώς διαφορετική σημασία ανάλογα με το πρόσωπο που τα βιώνει. Καμία από τις τρεις γυναίκες δεν κατέχει ολόκληρη την αλήθεια. Καθεμία κουβαλά τον δικό της πόνο, τις εμμονές και τις αυταπάτες της, ενώ η βία μεταδίδεται από τη μία γενιά στην επόμενη.
«Αριάδνη» – Jennifer Saint | Εκδόσεις Κάκτος
Από τα τέσσερα βιβλία, η Αριάδνη μου φάνηκε ίσως το πιο καθαρά φεμινιστικό. Οι περισσότεροι γνωρίζουμε την κόρη του Μίνωα ως τη γυναίκα που βοήθησε τον Θησέα να βγει από τον Λαβύρινθο, δίνοντάς του τον περίφημο μίτο. Στη συνέχεια εκείνος την εγκατέλειψε στη Νάξο και συνέχισε τη δική του ηρωική πορεία.
Η Jennifer Saint μεταφέρει το ενδιαφέρον από τον Θησέα στην Αριάδνη και στη μικρότερη αδελφή της, τη Φαίδρα. Οι γυναίκες που στον γνωστό μύθο λειτουργούν ως βοηθητικά πρόσωπα αποκτούν επιθυμίες, διλήμματα και δικαίωμα να αμφισβητήσουν τις αποφάσεις των ανδρών και των θεών.
Το βιβλίο εξετάζει και το τίμημα που καλούνται συχνά να πληρώσουν οι γυναίκες για τις πράξεις των ανδρών της οικογένειάς τους. Η Αριάδνη δεν θέλει να παραμείνει η εγκαταλελειμμένη γυναίκα ενός ήρωα. Προσπαθεί να ορίσει τη ζωή της έξω από τον μύθο που έγραψαν άλλοι για εκείνη.
Αυτές οι σύγχρονες επανεγγραφές δεν αλλάζουν απλώς την οπτική γωνία. Μας βοηθούν να ανακαλύψουμε μορφές που γνωρίζαμε κυρίως μέσα από τις πράξεις των ανδρών γύρω τους. Η Κίρκη παύει να είναι μόνο η επικίνδυνη μάγισσα, η Κλυταιμνήστρα η αδίστακτη φόνισσα, η Ηλέκτρα η αφοσιωμένη κόρη και η Αριάδνη η εγκαταλελειμμένη πριγκίπισσα.
Όταν οι ίδιες αφηγούνται την ιστορία τους, οι μύθοι δεν χάνουν τη δύναμή τους. Αποκτούν περισσότερες φωνές, περισσότερες αποχρώσεις και νέους λόγους για να τους διαβάζουμε σήμερα.
