Για εμάς τους πιστούς του αναγνώστες, ο Ισπανός δεν είναι απλώς ένας συγγραφέας· είναι ο τελευταίος των ρομαντικών τυχοδιωκτών, ένας άνθρωπος που κατάφερε να μετατρέψει την εμπειρία του από τα χαρακώματα της δημοσιογραφίας σε μια λογοτεχνική αυτοκρατορία όπου η τιμή, η προδοσία και η μυρωδιά του μπαρουτιού είναι τα κύρια συστατικά.
Πρόσφατα, ο Δον Αρτούρο μας παρέδωσε το «Το Τελευταίο Πρόβλημα» (El problema final). Και αν νομίζατε ότι μετά από τόσα χρόνια στη θάλασσα και στα πεδία των μαχών θα κρεμούσε την πένα του, πλανάστε πλάνην οικτράν.
Πριν βουτήξουμε στα βαθιά νερά του τελευταίου του πονήματος, ας ρίξουμε μια ματιά στον δρόμο που μας έφερε εδώ. Ο Ρεβέρτε ξεκίνησε μαθαίνοντάς μας ότι το σκάκι μπορεί να είναι πιο θανατηφόρο από μια μονομαχία στο «Πίνακας της Φλάνδρας» και ότι μια παλιά έκδοση του Δάντη μπορεί να σε στείλει απευθείας στην κόλαση (ή στην αγκαλιά του Τζόνι Ντεπ, αν προτιμάτε την κινηματογραφική εκδοχή του Πολάνσκι για την «Λέσχη Δουμά»).
Έπειτα, μας σύστησε τον Λοχαγό Αλατρίστε. Ομολογήστε το: όλοι νιώσαμε μια ξαφνική επιθυμία να φορέσουμε κάπα, να αφήσουμε μουστάκι και να αρχίσουμε να βρίζουμε τους Γάλλους στα σοκάκια της Μαδρίτης του 17ου αιώνα. Ο Αλατρίστε δεν ήταν απλώς ένας ήρωας· ήταν η προσωποποίηση της ισπανικής μελαγχολίας – ένας άνθρωπος που σκοτώνει για χρήματα αλλά πεθαίνει για την τιμή του.
Και μετά ήρθαν τα πλοία. Ο Ρεβέρτε έχει μια εμμονή με τη θάλασσα που θα έκανε τον Χέρμαν Μέλβιλ να νιώθει ερασιτέχνης. Από τον «Ναυτικό Χάρτη» μέχρι τους«Πειρατές της Ανατολής», ο συγγραφέας μας έμαθε ότι ένας σωστός άντρας πρέπει να ξέρει να λύνει κόμπους και να διαβάζει τα άστρα, αλλιώς είναι απλώς ένας «στεριανός» χωρίς πεπρωμένο.
Δεν μπορεί να μη αναφερθεί το αριστούργημα «Το τανγκό της Παλιάς Φρουράς», ένα μυθιστόρημα που μας έκανε να κλαίμε με λυγμούς ενώ αποθεώνεται η ανιδιοτελής θυσία για αυτούς που αγαπάει κανείς, εν μέσω περιπετειών και προκλήσεων ενός προπολεμικού κοσμοπολίτικου κόσμου που χάθηκε οριστικά, αλλά δεν ξεχάστηκε.
Αμ το «Καλοί Άνθρωποι σε Σκοτεινούς Καιρούς»; Θυμάμαι το διάβασα μέσα σε 2 εβδομάδες, ήταν αδύνατο να αφήσω στη μέση την αποστολή των 2 ετερόκλητων συνοδοιπόρων και το ταξίδι τους από τη Μαδρίτη προς το Παρίσι του 18ου αιώνα.
Στο «Τελευταίο Πρόβλημα», ο Ρεβέρτε κάνει κάτι ευφυές και αρκετά «παιχνιδιάρικο». Μας μεταφέρει στο 1960, σε ένα ειδυλλιακό ξενώνα στην κοντά σε νησάκι της Κέρκυρας. Εκεί, λόγω μιας καταιγίδας (κλασικό μοτίβο, αλλά στα χέρια του Ρεβέρτε μοιάζει με θεϊκή παρέμβαση), μια ομάδα ετερόκλητων ανθρώπων εγκλωβίζεται σε ένα ξενοδοχείο.
Και τότε, συμβαίνει το αναπόφευκτο: ένας φόνος. Μια γυναίκα βρίσκεται νεκρή σε μια κλασσική περίπτωση φόνου “κλειστού δωματίου”.
Ποιος θα λύσει το μυστήριο; Ανάμεσα στους καλεσμένους βρίσκεται ο Χόπαλονγκ Μπάζιλ, ένας ηθοποιός που έχει γίνει διάσημος ενσαρκώνοντας τον Σέρλοκ Χολμς στη μεγάλη οθόνη. Οι υπόλοιποι καλεσμένοι, μέσα στην απελπισία τους, τον παρακαλούν να δράσει ως ο πραγματικός ντετέκτιβ.
«Κύριε Μπάζιλ, σας έχουμε δει να λύνετε δεκάδες εγκλήματα», του λένε. «Ναι, αλλά είχα σενάριο!» θα μπορούσε να απαντήσει εκείνος.
Εδώ έγκειται η ευφυΐα του Ρεβέρτε. Δεν γράφει απλώς ένα αστυνομικό μυθιστόρημα τύπου Αγκάθα Κρίστι. Γράφει ένα μυθιστόρημα για τη γοητεία της λογοτεχνίας και τη σύγχυση μεταξύ πραγματικότητας και μυθοπλασίας. Ο Μπάζιλ δεν είναι ο Χολμς· είναι ένας άνθρωπος που ξέρει πώς θα σκεφτόταν ο Χολμς. Είναι μια μετα-μοντέρνα υπόκλιση στον Σερ Άρθουρ Κόναν Ντόιλ, γεμάτη σεβασμό και νοσταλγία.
Αν συγκρίνουμε το «Τελευταίο Πρόβλημα» με τα προηγούμενα έργα του, θα δούμε μια ενδιαφέρουσα εξέλιξη. Εκεί που στον «Ουσάρο» ή στον «Ζωγράφο των μαχών» κυριαρχούσε η ωμή βία και η ιστορική ακρίβεια, εδώ κυριαρχεί η πνευματική κομψότητα. Ο Ρεβέρτε δεν χρειάζεται πια να μας εντυπωσιάσει με μεγάλες μάχες. Του αρκεί ένα κλειδωμένο δωμάτιο και ένας ήρωας που προσπαθεί να φανεί αντάξιος της σκιάς του.
Για εσάς που έχετε διαβάσει σχεδόν τα πάντα από αυτόν, το συγκεκριμένο βιβλίο θα σας φανεί σαν ένα «επιδόρπιο» υψηλής γαστρονομίας μετά από ένα πλούσιο γεύμα με κυνήγι και κρασί. Είναι λιγότερο «αιματηρό» από τον «Φαλκό» (τον αγαπημένο μας κατάσκοπο), αλλά εξίσου εθιστικό.
Ο Αρτούρο Πέρεθ-Ρεβέρτε αποδεικνύει για άλλη μια φορά ότι η λογοτεχνία είναι ένα παιχνίδι για σοβαρούς παίκτες. Και όπως λέει συχνά ο ίδιος, σε έναν κόσμο που χάνει τις αξίες του, το να διαβάζεις ένα καλό βιβλίο είναι η τελευταία μορφή αντίστασης.
